Echt actief luisteren. Wanneer deed je dat voor de laatste keer? En naar wie? En hoe was dat? Echt, oprecht en met volle aandacht luisteren naar een collega, leerling, partner, zoon of dochter valt niet altijd mee. Er is veel dat afleidt. En als die ander dan ook nog boos is, beschuldigingen uit of allerlei oordelen naar je hoofd slingert, blijf dan maar eens oprecht luisteren. Met onderstaande hoop ik jouw luistervaardigheid te verbeteren.
Empathisch luisteren is één van de drie processen van geweldloze communicatie. En ik heb best lang geoefend om het onder de knie te krijgen. Maar nu ik het kan, ervaar ik het als een enorme rijkdom voor mijn relaties met anderen. Het heeft me veel rust en begrip voor mezelf en anderen gebracht.
Empathisch luisteren is met volle aandacht luisteren zonder allerlei ideeën al in je hoofd te hebben over wat de ander zegt of bedoelt. Je luistert zonder oordelen in je hoofd te hebben, en als je ze hebt, vang je ze en parkeer je ze even. Daarnaast probeer je met je hart vriendelijk en open voor de ander te luisteren. Je gaat ervan uit dat alles wat de ander zegt te maken heeft met zijn of haar behoeften. Je weet dat ook alle beschuldigingen of oordelen niet over jou gaan, maar over de behoeften van de ander.
Probeer dat maar eens uit in de gesprekken de komende tijd: luisteren met volle aandacht en je eigen ideeën proberen te parkeren.
Als de ander mij verteld heeft wat er aan de hand is, probeer ik samen te vatten wat ik de ander heb horen zeggen en check ik even of het klopt. Ik gebruik daarbij de eigen woorden, zodat ik niet zelf een interpretatie leg in mijn samenvatting. Ook als het gesprek stokt en ik het idee heb dat ik nog niet alles gehoord heb wat de ander dwarszit, herhaal ik weleens een woord of zin van de ander met een vraagteken en daarna een stilte. Grote kans dat de ander nog duidelijker aangeeft wat er precies speelt. Ik herhaal bijvoorbeeld een zin van de ander zoals: “Ik kon wel door de grond gaan.” Door de grond gaan? … Grote kans dat iemand nog meer woorden geeft aan wat hem of haar dwarszit.
Ook dit kun je de komende gesprekken eens uitproberen: luister met oprechte aandacht en vat af en toe samen wat je de ander hebt horen zeggen.
Als ik dat wat de ander vertelt heb samengevat, probeer ik te raden hoe de ander zich misschien voelt en welke behoefte de ander heeft. Ik merk dat dat vaak veel doet met mijn gesprekspartner. Als ik me namelijk oprecht inleef in de ander, dan voel ik zelf wel aan wat die ander heeft gevoeld in de situatie die hij of zij bespreekt. En ik kan dan ook vaak wel raden welke behoefte er speelt. Daarvoor heb ik veel geoefend met gevoels- en behoeftewoorden. Dat was denk ik het moeilijkste deel van het empathisch luisteren. Maar de erkenning die de ander hiermee ervaart, zorgt er wel voor dat die ander zich heel erg gehoord en begrepen voelt.
Ook dit kun je de komende tijd in gesprekken uitproberen: welk gevoel of welke behoefte vermoed jij bij de ander? Oefen de woorden met behulp van woordenlijsten voor gevoel Gevoelens behoeften niet vervuld en behoeften.Lijst met behoeften
Misschien denk je: maar vul ik het dan niet in voor die ander? Dat zou zo zijn als jij niet openstaat voor een ander gevoel of een andere behoefte dan die jij net hebt aangereikt. Maar stel je zegt: “Voel je je verdrietig?” en die ander zegt: “Nee echt niet, ik ben gewoon vreselijk kwaad.” Dan laat jij jouw gevoelswoord meteen los en erken je het gevoel dat je gesprekspartner noemt: O, oké, hartstikke kwaad.
Ik probeer, nadat ik merk dat de ander zich voldoende gehoord voelt — en dat merk ik als die ander ook een beetje begrip krijgt voor de ander — hem of haar te vragen wat er nodig is. In het gesprek verplaatst de focus zich van ‘wat is mij allemaal aangedaan’ naar ‘wat wil ik eigenlijk en wat heb ik nodig’. Ik vraag: Wat heb je nodig om deze behoefte te vervullen? Wat moet er volgens jou nu gebeuren?
Deze omschakeling vraagt tijd. De ander gaat namelijk in zijn of haar hoofd van beschuldigen en oordelen naar verantwoordelijkheid voor eigen behoeften. Hij of zij gaat bedenken: “Welk verzoek zou ik aan wie kunnen en willen doen?” Ook daar luister ik met oprechte aandacht en empathie naar. Ik hoef het niet eens te zijn met wat de ander zegt om toch empathisch te luisteren. Dat is het verschil met sympathie. Dan zou ik helemaal meegaan met alles wat die ander zegt: O, echt, is dat je aangedaan, vreselijk, ik snap dat je heel kwaad bent, dat is toch ook verschrikkelijk. Maar dat is niet empathisch luisteren. Ik kan het volledig oneens zijn en toch met empathie luisteren, omdat ik zijn of haar behoeften wel kan erkennen. Behoeften zijn immers universeel en voor alle mensen geldend.
Best lastig, empathisch luisteren, als iemand allerlei beschuldigingen uit naar mij. Ik probeer in een gesprek de oordelen die iemand uit naar mij om te buigen naar een behoefte die ik eronder vermoed. Een voorbeeld: iemand zegt: “Jij luistert ook helemaal niet naar mij.” Ik denk of zeg dan: “Wil je gehoord worden?” Iemand zegt: “Man, jij bent ook zo bot!” Ik denk dan: “Heb je behoefte aan warmte en vriendelijkheid?” Zo buig ik een oordeel om naar een behoefte. Ik erken wat de ander nodig heeft en pak het oordeel van de ander niet aan als een beschuldiging of oordeel naar mezelf.
Wil je empathisch luisteren oefenen? Kom naar de tweedaagse intensieve training. Daar leg ik niet alleen alle stappen van empathisch luisteren uit, maar leer je ook de obstakels te herkennen die het empathisch luisteren blokkeren. Agenda
Heb je veel last van gesprekken die niet lopen zoals jij eigenlijk zou willen, privé of in je werk? Vraag dan een kennismakingsgesprek aan voor individuele coaching.Coaching
Meer weten over empathisch luisteren? Luister naar mijn podcast.Podcast over Communicatie met Wolbert van Wageningen